عباس اقبال آشتيانى
298
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
مطابق آن يرليغ صادر گردد . غازان بر خلاف ايلخانان سابق كليد صندوقچهاى را كه تمغاء بزرگ در آن بود پيش خود نگاه مىداشت و چون چند يرليغ براى مهر كردن حاضر مىشد آن را به بيتكچيان معتمد مىداد تا تمغا را بيرون آورده بر يرليغها زنند و بعد آن را در صندوقچه گذاشته كليد را بغازان بسپارند و سواد يرليغها و نشانها را با ذكر اينكه آن خط كدام منشى است و تاريخ و مضمون آن چيست و آن را كه بعرض رسانده يادداشت نمايند و براى اين كار دفترى ترتيب دهند و هر سال آن دفتر را نو كنند . ترتيب مهر كردن بروات و يرليغها چنان بود كه غازان پشت آنها را با قراتمغا كه بر روى آن شكل سر چهار نفر قراول بود مهر مىكرد و به عمال ديوان مىسپرد تا ايشان هم تمغاى ديوان را بر آنها مىگذاشتند و هر يرليغ يا براتى كه اين آداب دربارهء آن مجرى نمىشد اعتبارى نداشت غازان خان تمغاهاى متعدد داشت بقرار ذيل : تمغاى بزرگ كه آن را از يشب مىساختند و آن براى امضاى فرمان حكومت سلاطين و ملوك و امارت امرا بود ، فرمانهاى قضاة و علما و مشايخ را با تمغاى ديگرى كه آن نيز از يشب ولى كوچكتر از تمغاى بزرگ بود مهر مىنمودند . امور متوسط دولتى را با تمغائى بزرگ از طلا يعنى با آلتونتمغا و امور جزئى را با تمغائى كوچك از يشب و امور لشكرى را با تمغائى از طلا كه بر روى آن صورت كمانى و چماقى و شمشيرى منقوش بود مىگذراندند . افراد لشكر بايد تا اين تمغاى اخير را بر يرليغى نبينند به حكم هيچكس سر فرودنياورند و در حركت يا بازگشت تابع آن باشند . منشيان ديوانى به حكم غازان سواد عموم حكام و فرمانها و يرليغهائى را كه بامر ايلخانى صادر شده بود در دفاتر ثبت مىكردند تا در موقع آنها را بعرض او برسانند و به آلتونتمغا موشح كنند . بعد از چندى غازان فهميد كه بعرض رساندن جميع اين سوادها نظر به كثرت مهمات و اختلاف شعب كارها ممكن نيست و موجب تعويق جريان امور مىشود ، دستور داد كه براى هريك مشاغل و مهمات ممكن الوقوع كه بخاطر مىگذرد منشيان سوادى تهيه كنند و پس از آنكه آن را وزرا و امرا اصلاح كردند بعرض برسانند و از مجموع آن سوادها دفترى ترتيب دهند . در نتيجهء اين كار كار دفترى رسمى مخصوص بنام قانون الامور درست شد و بيتكچيان در هريك از موارد